เกณฑ์การจัดทำงบการเงินส่งผลต่อการวิเคราะห์ข้อมูลในงบการเงินอย่างไร

หลาย ๆ ท่านอาจเข้าใจว่านักบัญชีต้องจัดทำงบการเงินตามเกณฑ์คงค้างเท่านั้น ตัวอย่างเช่น งบแสดงฐานะการเงิน งบกำไรขาดทุนเบ็ดเสร็จ เป็นต้น แต่แท้ที่จริงแล้วยังมีงบการเงินบางประเภทที่นักบัญชีต้องจัดทำขึ้นตามเกณฑ์เงินสด นั่นคือ งบกระแสเงินสด ที่จะแสดงการเคลื่อนไหวของกระแสเงินสดในระหว่างงวดบัญชี ทั้งนี้เพื่อให้ทุกท่านเข้าใจความแตกต่างของเกณฑ์คงค้าง และเกณฑ์เงินสด จะขออธิบายดังนี้

เกณฑ์คงค้าง คือ การบันทึกรายได้หรือค่าใช้จ่าย เมื่อรายการนั้นเกิดขึ้นตามเกณฑ์การรับรู้รายการตามข้อกำหนดของมาตรฐานการบัญชีในงวดระยะเวลาบัญชี แม้ว่ายังไม่ได้รับเงินสดหรือจ่ายเงินสดออกไปจริง เพื่อให้กิจการนำเสนอรายได้และค่าใช้จ่ายที่เกิดตรงตามงวดระยะเวลาบัญชีที่ถูกต้อง ตัวอย่างเช่น ค่าโทรศัพท์ของกิจการประจำเดือนธันวาคม ปี 25X1 หากกิจการได้รับใบแจ้งหนี้และชำระค่าโทรศัพท์ในวันที่ 7 มกราคม ปี 25X2 จำนวน 5,000 บาท ตามเกณฑ์คงค้างรายการค้าดังกล่าวกิจการต้องบันทึกค่าโทรศัพท์ดังกล่าวในเดือนธันวาคม ปี 25X1 โดยบันทึกเป็น

31 ธันวาคม 25X1

เดบิต ค่าโทรศัพท์                                                5,000
เครดิต ค่าโทรศัพท์ค้างจ่าย                                                5,000

การบันทึกรายการค้าข้างต้นเป็นไปตามเกณฑ์คงค้างซึ่งจะส่งผลให้ในงบการเงินประจำปี 25X1 รายงานค่าใช้จ่ายครบถ้วนตามงวดบัญชีที่เกิดขึ้นจริง ทั้งนี้ในการจัดทำงบแสดงฐานะการเงิน งบกำไรขาดทุนเบ็ดเสร็จ งบแสดงการเปลี่ยนแปลงส่วนของเจ้าของ กิจการต้องจัดทำตามเกณฑ์คงค้าง (มาตรฐานการบัญชีฉบับที่ 1 เรื่อง การนำเสนองบการเงิน ระบุว่ากิจการต้องจัดทำงบการเงินตามเกณฑ์คงค้าง เว้นแต่เป็นข้อมูลกระแสเงินสด) เพื่อให้งบการเงินสะท้อนผลการดำเนินงานและฐานะการเงินที่แท้จริงสำหรับงวดบัญชีแต่ละงวด เช่น รายได้และค่าใช้จ่ายจะต้องบันทึกให้ครบถ้วนตรงตามงวดระยะเวลาบัญชีเพื่อแสดงผลกำไรสุทธิประจำงวดที่ถูกต้อง รวมทั้งสินทรัพย์ หนี้สิน และส่วนของผู้ถือหุ้นในงบแสดงฐานะการเงินก็จะต้องบันทึกให้ครบถ้วนตรงตามงวดระยะเวลาบัญชีเพื่อแสดงฐานะการเงินที่ครบถ้วนและถูกต้อง เพื่อให้ผู้ใช้งบการเงินสามารถใช้ข้อมูลในงบการเงินไปใช้ในการตัดสินใจได้เหมาะสม

สำหรับเกณฑ์เงินสด คือ การบันทึกรายได้หรือค่าใช้จ่าย เมื่อกิจการได้รับเงินสดหรือจ่ายเงินสดออกไปจริง โดยไม่คำนึงว่ารายการดังกล่าวเกิดในงวดระยะเวลาบัญชีใด โดยจากตัวอย่างเดิม ค่าโทรศัพท์ของกิจการเดือนธันวาคม ปี 25X1 หากกิจการได้รับใบแจ้งหนี้และชำระค่าโทรศัพท์ในวันที่ 7 มกราคม ปี 25X2 จำนวน 5,000 บาท ตามเกณฑ์เงินสดรายการค้าดังกล่าว กิจการจะบันทึกค่าโทรศัพท์ในเดือนมกราคม ปี 25X2 เมื่อมีการจ่ายเงินสดจริง โดยบันทึกเป็น

7 มกราคม 25X2

เดบิต ค่าโทรศัพท์                                                5,000
เครดิต เงินสด                                                                      5,000

การบันทึกรายการค้าข้างต้นเป็นไปตามเกณฑ์เงินสดซึ่งจะสะท้อนให้เห็นถึงการเคลื่อนไหวของกระแสเงินสด ที่เกิดในปี 25X2 จริง ๆ  ทั้งนี้มาตรฐานการบัญชีกำหนดให้กิจการจะต้องใช้เกณฑ์เงินสดในการจัดทำงบกระแสเงินสด ซึ่งงบกระแสเงินสดจะทำให้ผู้ใช้งบการเงินสามารถวิเคราะห์ความสามารถในการบริหารเงินสด ประเมินสภาพคล่องและความสามารถในการชำระหนี้ของกิจการได้ เนื่องจากข้อมูลจากงบกระแสเงินสดจะให้ข้อมูลที่มาของกระแสเงินสด และการใช้เงินสดสำหรับงวดในกิจกรรมต่างๆ ของกิจการประกอบด้วยกิจกรรมดำเนินงาน กิจกรรมการลงทุนและกิจกรรมจัดหาเงิน อีกทั้งข้อมูลกระแสเงินสดในอดีตจะสามารถนำมาประเมินถึงจังหวะและเวลาของกระแสเงินสดในอนาคตได้

การวิเคราะห์ข้อมูลจากงบการเงิน

ในการวิเคราะห์ความสามารถในการดำเนินงานของกิจการ เราไม่ควรพิจารณาจากผลกำไรสุทธิเพียงอย่างเดียว เพราะหลายๆ ท่านอาจพบว่ากิจการบางกิจการที่มีผลกำไรสูงแต่อาจไม่มีความสามารถในการจ่ายชำระหนี้แก่เจ้าหนี้ หรือไม่มีความสามารถในการจ่ายเงินปันผลแก่ผู้ถือหุ้นได้ นั่นเป็นเพราะเราต้องเข้าใจว่างบกำไรขาดทุนเบ็ดเสร็จถูกจัดทำขึ้นจากเกณฑ์คงค้าง รายได้และค่าใช้จ่ายที่ปรากฎในงบกำไรขาดทุนเบ็ดเสร็จอาจมีบางรายการที่ยังไม่ได้รับเงินสดหรือจ่ายเงินสดจริงๆ ตัวอย่างเช่น บางกิจการแม้จะมีผลกำไรที่สูงแต่หากกำไรที่มีส่วนใหญ่มากจากการขายเป็นเงินเชื่อ กำไรที่มีอยู่ในบัญชีลูกหนี้การค้าที่กิจการยังไม่สามารถเก็บเงินได้  ดังนั้นถ้าหากเราต้องการวิเคราะห์กระแสเงินสดที่แท้จริงของกิจการจะต้องใช้ข้อมูลจากงบกระแสเงินสดประกอบการวิเคราะห์ข้อมูล  เนื่องจากงบกระแสเงินสดถูกจัดทำจากเกณฑ์เงินสด ซึ่งกิจการที่มียอดขายเชื่อสูง แต่หากมีความสามารถในการเก็บชำระหนี้ต่ำ ข้อมูลดังกล่าวนี้จะแสดงให้เห็นในงบกระแสเงินสด โดยกระแสเงินสดสุทธิในกิจกรรมดำเนินงานจะมีมูลค่าต่ำ ซึ่งอาจส่งผลทำให้กิจการเกิดการขาดสภาพคล่องในการดำเนินงานต่อไป

จากตัวอย่างข้างต้น จะเห็นว่าหากผู้เคราะห์ข้อมูลต้องการทราบการเคลื่อนไหวของกระแสเงินสดที่แท้จริงในกิจการ จะต้องวิเคราะห์จากงบกระแสเงินสดเนื่องจากงบกระแสเงินสดถูกจัดทำขึ้นจากเกณฑ์เงินสด โดยผู้วิเคราะห์ข้อมูลต้องพิจารณาแหล่งที่มาและแหล่งใช้ไปของเงินสดในแต่ละกิจกรรม เพื่อสามารถประเมินผลการดำเนินงานที่แท้จริงได้ ตัวอย่างเช่น บางกิจการที่มีการจ่ายเงินปันผลจำนวนมาก อาจทำให้ผู้ลงทุนคิดว่าเป็นกิจการที่มีผลการดำเนินงานที่ดี ทั้งนี้การวิเคราะห์กระแสเงินสดจากงบกระแสเงินสดจะแสดงให้เห็นว่าเงินสดที่กิจการนำมาจ่ายเงินปันผลนั้นมาจากแหล่งใด โดยหากพบว่าเงินสดของกิจการมาจากกิจกรรมดำเนินงานนั่นจะแสดงให้เห็นว่าเป็นผลการดำเนินงานที่แท้จริงของกิจการ สะท้อนว่ากิจการนั้นมีผลการดำเนินงานที่ดีน่าที่จะลงทุน แต่หากพบว่าเงินสดที่นำมาจ่ายเงินปันผลมาจากการกู้ยืมเงินจากภายนอกซึ่งแสดงในกิจกรรมจัดหาเงิน นั่นจะแสดงให้เห็นว่าเงินสดที่นำมาจ่ายเงินปันผลไม่ได้มาจากผลการดำเนินงานที่แท้จริงของกิจการ สะท้อนให้เห็นว่ากิจการนั้นไม่น่าลงทุน กล่าวคือผู้วิเคราะห์ข้อมูลจากงบกระแสเงินสดจะต้องพิจารณาถึงแหล่งที่มาและแหล่งใช้ไปของกระแสเงินสดในระหว่างงวดบัญชีของกิจกรรมดำเนินงาน กิจกรรมการลงทุนและกิจกรรมจัดหาเงิน เพื่อประเมินผลการดำเนินงานและความสามารถในการบริหารเงินสดที่แท้จริงของกิจการ

ดังนั้นในการใช้ข้อมูลทางการบัญชี ผู้ใช้ข้อมูลจะต้องมีความเข้าใจถึงเกณฑ์ในการจัดทำงบการเงินของแต่ละงบการเงินเพื่อให้สามารถเลือกใช้ข้อมูลในงบการเงินต่างๆมาใช้ในวิเคราะห์ได้อย่างมีประสิทธิภาพสูงสุด ไม่ว่าจะเป็นการวิเคราะห์ผลการดำเนินงาน การบริหารเงินสด หรือการประเมินความสามารถในด้านต่างๆ ของกิจการให้ตรงตามวัตถุประสงค์ของผู้ใช้งบการเงิน

 บรรณานุกรม

สภาวิชาชีพบัญชี ในพระบรมราชูปถัมภ์. (2559). มาตรฐานการรายงานทางการเงิน (ปรับปรุง 2559) ฉบับรวมเล่ม เล่ม1.
(พิมพ์ครั้งที่ 1). กรุงเทพฯ : บริษัท แอคทีฟพริ้นท์ จำกัด.

http://bangkok-today.com/web/%E0%B9%80%E0%B8%81%E0%B8%93%E0%B8%91%E0%B9%8C%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%88%E0%B8%B1%E0%B8%94%E0%B8%97%E0%B8%B3%E0%B8%87%E0%B8%9A%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B9%80%E0%B8%87%E0%B8%B4%E0%B8%99/

ผู้ช่วยศาสตราจารย์ รองเอก วรรณพฤกษ์
ผู้ช่วยผู้อำนวยการหลักสูตรปรัชญาดุษฎีบัณฑิต สาขาวิชาการบัญชี
คณะบัญชี มหาวิทยาลัยศรีปทุม